Định mệnh của một nước giàu tài nguyên không hẳn là lời nguyền tài nguyên

Định mệnh của một nước giàu tài nguyên không hẳn là lời nguyền tài nguyên

“Định mệnh của một nước giàu tài nguyên không hẳn là lời nguyền tài nguyên nhưng nếu không có giải pháp và những cải cách thì Việt Nam sẽ không tránh khỏi nó.”

Đó là những lời chia sẻ của một người trẻ, một thành viên đoàn nghiên cứu cùng đoàn CGFED. Mặc dù là cảm nhận nhưng đó là những phát hiện có giá trị, thấy được ở đó những trăn trở, băn khoăn trước những điều mà sự bất công, thiếu minh bạch, đang diễn ra trong lĩnh vực khai khoáng. 

“Tham gia hai đợt nghiên cứu là hai chuyến đi khó quên và có nhiều ấn tượng đối với tôi.Tôi muốn chia sẻ những gì mà tôi đã trải qua, những suy nghĩ và cảm nhận khi tham gia đoàn nghiên cứu.

 

Công việc và hoạt động của đoàn

Đến với các xã ở tỉnh thứ nhất, ngày đầu tiên làm việc gặp nhiều khó khăn, trên gương mặt mọi người đều hiện lên sự lo lắng. Mỗi người chỉ hoàn thành được một phiếu hỏi và gặp phải sự thiếu trách nhiệm của người dẫn đường. Hầu hết các thành viên trong đoàn đều gặp khó khăn trong quá trình hỏi và tốn khá nhiều thời gian để hoàn thành phiếu. Buổi họp của đoàn đêm đầu tiên thực sự căng thẳng khi mọi người góp ý kiến chỉnh sửa phiếu và rút kinh nghiệm cho nhau. Nhưng cũng nhờ buổi họp này mà đoàn hoàn thành công việc thuận lợi hơn.

Những ngày làm việc tiếp theo thực sự suôn sẻ. Tất cả thành viên trong đoàn đều rất hào hứng, riêng tôi cổ họng khô khốc và hơi khó chịu sau mỗi ngày làm việc nhưng vẫn cảm thấy vui vì đoàn có thể khắc phục việc chậm tiến độ ngày đầu tiên.

Đến với xã thứ hai ở tỉnh Khác. Đoàn gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận cộng đồng. Khó khăn lớn nhât đối với đoàn chính là sự từ chối của người dân. Từ một sự kiện  thể hiện sự phẫn nộ của người dân nơi đây với hành động của công ty khai thác nhưng lại khiến cho một số người dân phải ngồi tù, bị đàn áp. Sự kiện này tác động khiến cho người dân trở nên lo sợ và họ không còn dám phản kháng nữa. Họ nuốt bức bối để cầu cuộc sống yên ổn. Bên cạnh đó có yếu tố lịch sử, tại xóm nơi mà đoàn tiến hành nghiên cứu đầu tiên là nơi mà người dân di tản và không đóng góp cho hoạt động kháng chiến như các xóm khác trên địa bàn xã nên người dân cảm thấy có phần hổ thẹn và lo sợ chính quyền. Gặp phải sự dè dặt của người dân tôi cũng đã cố gắng xua tan những lo sợ cho họ, cam đoan không tiết lộ danh tính và giải thích cho người dân hiểu phiếu hỏi chị phục vụ mục đích nghiên cứu. Những người hiểu rất cảm thông và giúp đỡ cho tôi, chỉ đường và đưa đến nhà người khác giới thiệu. Chuyến nghiên cứu bị gián đoạn  khi chính quyền địa phương không giúp đỡ và từ chối hợp tác nhưng trong thời gian 2 ngày nghiên cứu tôi cũng hiểu được phần nào những ảnh hưởng của khai thác đối với cuộc sống người dân nơi đây.

 

Những vấn đề tai nghe mắt thấy và suy ngẫm

Những người dân nơi đoàn nghiên cứu có cơ hội được tiếp xúc đều phải chịu những tác động nặng nề từ khai thác khoáng sản tại địa phương mình. Mặc dù loại tài nguyên, hình thức khai thác khác nhau tại mỗi địa bàn nhưng nói đến cùng những người dân đều phải gánh chịu hậu quả và hầu như không nhận được ích lợi nào từ khai thác khoáng sản trên địa bàn.Vấn đề đặt ra ở đây là người dân không có quyền lựa chọn khi mà các hoạt động tham vấn hầu như bỏ ngỏ và người dân không được tham gia vào bất cứ hoạt động nào để kiểm soát việc các công ty, doanh nghiệp đang khai thác khoáng sản trên địa bàn.

Tác động chủ yếu của những công ty khai thác đến đời sống của người dân chủ yếu là gây ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt, tiếng ồn, ô nhiễm không khí, sụt lún đất, thu hẹp đất sản xuất, hư hỏng đồng ruộng, đường xá. Những giải pháp để đảm bảo môi trường hầu như không có. Những đền bù cho những hư hỏng gây ra không thỏa đáng và trì trệ. Tại nơi khác, vấn đề người dân gặp phải là cát bay, nguy cơ thiên tai, nước sinh hoạt, ảnh hưởng đến đất sản xuất. Doanh nghiệp cũng không có giải pháp để giải quyết các vấn đề ô nhiễm môi trường mà họ gậy ra.

Ban đầu khi gặp phải những tác động tiêu cực từ khai thác khoáng sản, người dân đều đã có những phản ảnh lên chính quyền địa phương, lên doanh nghiệp, nhiều cá nhân cũng đã thu thập ý kiến lên văn phòng chính phủ để kêu cứu nhưng vẫn không được giải quyết. Chính điều này đã làm cho người dân mất đi niềm tin với chính quyền.

 

Từ hai địa bàn nhìn nhận tình hình khai thác khoáng sản tại Việt Nam

Có đến tận nơi, nhìn tận mắt mới thấy được những ảnh hưởng mà khai thác khoáng sản thiếu kiểm soát đang gây ra cho người dân. Trước đây khi còn ngồi ghế nhà trường vẫn được thầy cô giáo giảng Việt Nam là quốc gia giàu tài nguyên, rừng vàng biển bạc. Tài nguyên khoáng sản mang lại sự phát triển kinh tế, giúp cuộc sống người dân khá giả hơn. Hiện nay có thể nhiều em học sinh tiểu học và trung học vẫn đang được nghe những bài giảng thiếu thực tiễn như vậy trong sách giáo khoa. Tôi không hiểu được những em sống trong vùng khai thác chịu ảnh hưởng từ nó sẽ nghĩ gì khi đọc trong sách giáo khoa và được nghe cô giáo giảng như vậy.

Có nhiều vấn đề mà xã hội đang đặt ra với khai thác khoáng sản tại Việt Nam: Từ công nghệ khai thác lạc hậu gây thất thoát tài nguyên, lợi ích mang lại cho nhà nước không đáng kể, đến vấn đề ô nhiễm môi trường, tham nhũng trong khai khoáng…Phải chăng “Lời nguyền tài nguyên”đã ứng nghiệm với Việt Nam.

 

Nguyên nhân Việt Nam có thể đang vướng vào “Lời nguyền tài nguyên”

Thực sự chưa được đi sâu vào vấn đề khai thác khoáng sản và minh bạch trong khai thác nhưng tham gia đoàn nghiên cứu cộng với tìm hiểu thông tin trên báo chí tôi cũng tự rút ra cho bản thân những kết luận cá nhân.

Chính quyền  đang tiếp tay cho các công ty khai thác khoáng sản có thể một cách vô tình hay cố ý. Một cách vô tình, chính quyền chưa nhận thực được vai trò của họ trong việc bảo vệ tài nguyên khoáng sản, cấp phép, quản lý, kiểm soát hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn. Một cách cố ý, họ hiểu vai trò của mình nhưng vì những lợi ích nhận được từ các công ty khai thác mà họ bỏ qua trách nhiệm của mình.Vấn đề tham nhũng trong khai thác vẫn nhức nhối và chưa được giải quyết.

Các công ty khai thác khoáng sản: Vì lợi ích mà doanh nghiệp đã bỏ qua những trách nhiệm mà họ phải thực hiện khi khai thác khoáng sản. Không chỉ bỏ qua nhiều doanh nghiệp còn có cố tình lách luật, sử dụng các thủ đoạn để trục lơi bỏ qua những tác động đến môi trường, kinh tế và đời sống người dân

Sự thiếu hiểu biết và thờ ơ của người dân, chính quyền về vai trò trong việc kiếm soát, giám sát hoạt động khai khoáng.

Công nghệ khai thác lạc hậu, chưa chuyên sâu khiến cho lợi ích mang lại từ khai khoáng chưa tương xứng với giá trị của tài nguyên. Hàng trăm đề tài chế biến quặng được công bố nhưng hình như đã bị bỏ quên nơi nào đó khi mà tình trạng xuất khẩu quặng thô chưa qua tinh chế vẫn là điều dễ thấy tại Việt Nam.

Định mệnh của một nước giàu tài nguyên không hẳn là lời nguyền tài nguyên nhưng nếu không có giải pháp và những cải cách thì Việt Nam sẽ không tránh khỏi nó.”

 

Thu.phanhoai – CGFED’s Tornado Group

 

 

 

 

 

 

 

Hãy bình luận cho:

Định mệnh của một nước giàu tài nguyên không hẳn là lời nguyền tài nguyên